Autor: Patryk Berliński

Redaktor: Mateusz A. Maciejczyk

Menedżer produktu: Anna Jagodzińska

Koordynator projektów wydawniczych: Anna Jagodzińska

Z-ca Dyrektora Head of B2B Market: Szymon Danowski

Koordynatorzy produkcji: Mariusz Jezierski

Okładka: Agnieszka Makowska

Zdjęcia i ilustracje: Canva

Korekta: Zespół

Skład i łamanie: Agnieszka Makowska

ISBN: 978-83-8409-206-4

Nr produktowy: 1BN0117

Copyright © by Wiedza i Praktyka sp. z o.o.

Warszawa 2025

Wydanie I

Wiedza i Praktyka sp. z o.o.

03-918 Warszawa, ul. Łotewska 9a,

tel.: 22 518 29 29, faks: 22 617 60 10

Centrum Obsługi Klienta: czynne pon.–pt. w godzinach 8.00–16.00, poza godzinami pracy można pozostawić wiadomość na skrzynce głosowej, tel. 22 518 29 29 lub adres e-mail: cok@wip.pl. Poradnik „Przewodnik po ogranicznikach przepięć” chroniony jest prawem autorskim. Przedruk materiałów opublikowanych w nim – bez zgody wydawcy – jest zabroniony. Zakaz nie dotyczy cytowania publikacji z powołaniem się na źródło. Niniejszy poradnik został przygotowany z zachowaniem najwyższej staranności i wykorzystaniem wysokich kwalifikacji, wiedzy i doświadczenia autorów oraz konsultantów. Zaproponowane w poradniku „Przewodnik po ogranicznikach przepięć” wskazówki, porady i interpretacje dotyczą sytuacji typowych. Ich zastosowanie w konkretnym przypadku może wymagać dodatkowych, pogłębionych konsultacji. Publikowane rozwiązania nie mogą być traktowane jako oficjalne stanowisko organów i urzędów państwowych. W związku z tym redakcja nie może ponosić odpowiedzialności prawnej za zastosowanie zawartych w poradniku „Przewodnik po ogranicznikach przepięć” wskazówek, przykładów, informacji itp. do konkretnych przypadków.

Informujemy, że Państwa dane osobowe będą przetwarzane przez Wiedza i Praktyka sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie, ul. Łotewska 9a, w celu realizacji niniejszego zamówienia oraz do celów marketingowych – przesyłania materiałów promocyjnych dotyczących innych produktów i usług. Mają Państwo prawo do wglądu oraz poprawiania swoich danych, a także do wyrażenia sprzeciwu wobec ich przetwarzania do celów promocyjnych. Podanie danych jest dobrowolne. Zapewniamy, że Państwa dane nie będą przekazywane bez Państwa wiedzy i zgody innym podmiotom.

Ten e-book jest zgodny z wymogami Europejskiego Aktu o Dostępności (EAA)

Spis treści

- Słowo od redaktora

- Autor

- WPROWADZENIE

Słowo od redaktora

Drodzy Czytelnicy,

oddajemy w Wasze ręce publikację, która – mamy nadzieję – stanie się nie tylko praktycznym przewodnikiem, ale i codziennym narzędziem pracy dla wszystkich, którzy zajmują się projektowaniem, montażem i eksploatacją instalacji elektrycznych.

Temat ochrony przeciwprzepięciowej, choć często niedoceniany, w rzeczywistości stanowi jeden z kluczowych elementów bezpiecznej i trwałej infrastruktury elektrycznej. Skutki przepięć mogą być poważne – od uszkodzenia urządzeń po pożary. Dlatego tak ważne jest, by znać zasady doboru, rozmieszczenia i eksploatacji ograniczników przepięć. E-book „Przewodnik po ogranicznikach przepięć” powstał z myślą o specjalistach, którzy chcą pracować świadomie, zgodnie z aktualnymi normami i najlepszymi praktykami branżowymi. Znajdziecie w nim zarówno solidne podstawy teoretyczne, jak i praktyczne wskazówki – od klasyfikacji i budowy SPD, po zasady montażu w różnych typach instalacji.

Wierzymy, że ta publikacja pomoże Wam podejmować trafne decyzje techniczne i uniknąć błędów, które mogą wiele kosztować.

Życzymy bezpiecznej pracy!

Mateusz A. Maciejczyk

Redaktor Portalu Elektryka

Ten e-book jest zgodny z wymogami Europejskiego Aktu o Dostępności (EAA)

Autor

Autor e-booka studiował na Wojskowej Akademii Technicznej w Warszawie, gdzie zdobywał wiedzę z zakresu elektroenergetyki. Odbywał praktyki m.in. w Polskich Sieciach Elektroenergetycznych oraz Tramwajach Warszawskich, co pozwoliło mu zdobyć cenne doświadczenie w branży. Jest aktywnym członkiem Stowarzyszenia Elektryków Polskich (SEP), dzięki czemu na bieżąco śledzi zmiany w przepisach i nowinki technologiczne w branży.

Prowadzi firmę ElektroTechniczni.pl zajmującą się podnoszeniem kwalifikacji i kompetencji zawodowych elektryków, oferując specjalistyczne szkolenia dostosowane do aktualnych wymagań rynku. Oprócz działalności szkoleniowej świadczy również usługi elektroinstalacyjne, zapewniając klientom kompleksowe wsparcie techniczne i nowoczesne rozwiązania. Jego praktyczne podejście i szeroka wiedza teoretyczna gwarantują rzetelną realizację usług i profesjonalizm na każdym etapie współpracy.

Ten e-book jest zgodny z wymogami Europejskiego Aktu o Dostępności (EAA)

WPROWADZENIE

Czym są przepięcia?

Przepięcie to nagły, krótkotrwały wzrost napięcia w sieci elektrycznej, który może osiągnąć wartości znacznie wyższe niż znamionowe napięcie pracy urządzeń. Może ono trwać od nanosekund do milisekund, ale mimo krótkiego czasu trwania, jest w stanie spowodować poważne uszkodzenia sprzętu elektrycznego i elektronicznego.

Wyróżniamy dwa podstawowe typy przepięć:

• Przepięcia łączeniowe – powstają w wyniku operacji łączeniowych w sieci elektroenergetycznej, np. podczas załączania lub wyłączania dużych obciążeń indukcyjnych czy pojemnościowych.

• Przepięcia atmosferyczne – są efektem bezpośrednich lub pośrednich wyładowań atmosferycznych, które mogą generować ekstremalnie wysokie napięcia.

Przyczyny powstawania przepięć

Przepięcia mogą być wynikiem różnych czynników, które dzielimy na:

• Czynniki naturalne – głównie wyładowania atmosferyczne, które mogą uderzyć bezpośrednio w instalację elektryczną lub spowodować indukcję napięcia w przewodach znajdujących się w pobliżu uderzenia pioruna.

• Czynniki techniczne – obejmują operacje łączeniowe w sieciach elektroenergetycznych, prace konserwacyjne, uszkodzenia izolacji przewodów, zakłócenia elektromagnetyczne oraz nieprawidłowe działanie urządzeń elektrycznych.

Skutki przepięć w instalacjach elektrycznych

Przepięcia mogą prowadzić do wielu negatywnych konsekwencji, takich jak:

• Uszkodzenia sprzętu elektrycznego i elektronicznego – w wyniku przekroczenia maksymalnego dopuszczalnego napięcia urządzenia mogą ulec trwałemu uszkodzeniu.

• Zakłócenia w pracy urządzeń – krótkotrwałe przepięcia mogą powodować błędy w działaniu systemów sterowania, komputerów czy urządzeń automatyki przemysłowej.

• Przegrzewanie i degradacja izolacji przewodów – długotrwała ekspozycja na przepięcia może osłabiać izolację, co zwiększa ryzyko zwarć i pożarów.

• Awaria systemów zabezpieczeń – niekontrolowane przepięcia mogą prowadzić do uszkodzenia wyłączników i innych elementów ochronnych, co dodatkowo zwiększa ryzyko awarii.

Dobra znajomość mechanizmów powstawania przepięć oraz ich skutków jest kluczowa dla elektroinstalatorów, aby skutecznie zapobiegać ich negatywnym efektom. W kolejnych rozdziałach przedstawimy metody ochrony przed przepięciami oraz sposoby ich minimalizacji.

Zastosowanie ograniczników przepięć regulowane jest przez szereg norm i przepisów, które określają wymagania dotyczące ich parametrów i instalacji. Do najważniejszych norm należą:

• PN-EN 61643-11 – dotyczy wymagań dla ograniczników przepięć stosowanych w sieciach niskiego napięcia.

• PN-IEC 60364-4-44 – określa zasady ochrony przed przepięciami w instalacjach elektrycznych.

• PN-EN 62305 – normy dotyczące ochrony odgromowej, w tym ochrony przed przepięciami spowodowanymi wyładowaniami atmosferycznymi.

Ten e-book jest zgodny z wymogami Europejskiego Aktu o Dostępności (EAA)

Table of Contents

Spis treści

Słowo od redaktora

Autor

WPROWADZENIE