Tytuł oryginalny: Le leggi fondamentali della stupidita umana

Przekład: Karolina Adamczyk | adamczykkarolina.com

Redakcja i korekta: Agnieszka Sylwestrzak

Skład: Amadeusz Targoński | targonski.pl

Opracowanie wersji elektronicznej:

Projekt okładki: Sebastian Cabaj

Ilustracja na okładce: domena publiczna / Wikipedia (prawdopodobny autor Jacob

Cornelisz van Oostsanen ok 1472/1477–1533) / https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Laughing_Fool.jpg

Copyright © 1988 by Societa editrice il Mulino, Bologna

Copyright © 1988, 2015 by Societŕ editrice il Mulino, Bologna.

Traduzione di Anna Parish

Copyright © 2026 for this Polish edition by MT Biznes Ltd

All rights reserved.

Copyright © 2026 for this Polish translation by MT Biznes Ltd

All rights reserved.

Wydanie pierwsze

Warszawa 2026

Książka, którą nabyłeś, jest dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, abyś przestrzegał praw, jakie im przysługują. Jej zawartość możesz udostępnić nieodpłatnie osobom bliskim lub osobiście znanym. Ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz jej fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A kopiując ją, rób to jedynie na użytek osobisty.

Szanujmy cudzą własność i prawo!

Polska Izba Książki

Więcej o prawie autorskim na www.legalnakultura.pl

Zezwalamy na udostępnianie okładki książki w internecie.

MT Biznes sp. z o.o.

przeswity.pl

handlowy@mtbiznes.pl

ISBN 978-83-8231-838-8 (epub)

ISBN 978-83-8231-839-5 (mobi)

Człowiek jest lepszy od kury: nie niesie jaj, niesie szkody

Spis treści

1. Okładka

2. Strona tytułowa

3. Strona redakcyjna

4. Spis treści

5. Adnotacja

6. Podstawowe prawa ludzkiej głupoty

7. Mad Millers do czytelnika

8. Wstęp

9. Rozdział pierwszy. Pierwsze Podstawowe Prawo

10. Rozdział drugi. Drugie Podstawowe Prawo

11. Rozdział trzeci. Przerwa techniczna

12. Rozdział czwarty. Trzecie (i złote) Podstawowe Prawo

13. Rozdział piąty. Rozłożenie częstotliwości występowania

14. Rozdział szósty. Głupota i moc

15. Rozdział siódmy. Moc głupoty

16. Rozdział ósmy. Czwarte Podstawowe Prawo

17. Rozdział dziewiąty. Makroanaliza i Piąte Podstawowe Prawo

18. Apendyks

Punkty orientacyjne

1. Okładka

2. Strona tytułowa

3. Strona redakcyjna

4. Spis treści

5. Przedmowa

6. Przedmowa

7. Wstęp

8. Rozdział 1

Adnotacja

Napisana pierwotnie w języku angielskim książka The Basic Laws of Human Stupidity została po raz pierwszy wydrukowana w 1976 roku w numerowanej, nieprzeznaczonej do sprzedaży edycji pod nieprawdopodobnym szyldem wydawniczym „Mad Millers” – Szaleni Młynarze.

Autor uważał, że jego tekst mógł być w pełni doceniony tylko w języku, w którym został napisany, i przez długi czas odrzucał propozycję przetłumaczenia go. Dopiero w 1988 roku zaakceptował pomysł opublikowania go w wersji włoskiej w książce Allegro ma non troppo, wraz z felietonem Il ruolo delle spezie (e del pepe in particolare) nello sviluppo economico del Medioevo, który także został napisany w języku angielskim i wydrukowany w wersji nieprzeznaczonej do sprzedaży przez Mad Millers na Boże Narodzenie 1973 roku.

Angielska wersja Podstawowych Praw Ludzkiej Głupoty została wydana jako osobna publikacja, również przez wydawnictwo Il Mulino, w 2011 roku. Zarówno w tamtej edycji, jak i w tej pierwszej włoskiej, na wstępie zamieszczono adnotację dla czytelnika napisaną przez Cipollę, nawiązującą do oryginalnego wydania z 1976 roku.

Podstawowe prawa ludzkiej głupoty

Mad Millers do czytelnika

Mad Millers wydrukowali tylko ograniczoną liczbę egzemplarzy tej książki, która nie jest skierowana do głupców, ale do tych, którym czasami zdarza się mieć z nimi do czynienia. Dodanie, że żadna z osób, które otrzymają tę książkę, nie może znaleźć się w obszarze G wykresu podstawowego (rysunek 1), jest zatem nadmierną gorliwością. Jednak prawie zawsze lepszy jest nadmiar gorliwości niż jej niedobór. Jak bowiem powiedział chiński filozof: „Erudycja jest źródłem uniwersalnej mądrości; co nie oznacza, że czasami nie jest przyczyną nieporozumień między przyjaciółmi”.

Przydałaby się szczepionka na ludzką głupotę.

A co ze skutkami ubocznymi?

Wstęp

Zgodnie z powszechną opinią, sprawy ludzkie znajdują się w opłakanym stanie, co zresztą nie jest żadną nowością. Jak daleko można sięgnąć pamięcią, one zawsze były w opłakanym stanie. Ciężkie brzemię kłopotów i nieszczęść, które ludzie muszą znosić, zarówno jako jednostki, jak i członkowie zorganizowanego społeczeństwa, jest w zasadzie rezultatem niezwykle mało prawdopodobnego – a nawet odważyłbym się powiedzieć, że głupiego – sposobu, w jaki życie zostało zorganizowane od samego początku.

Od Darwina wiemy, że dzielimy nasze pochodzenie z innymi gatunkami królestwa zwierząt, a wiadomo, że wszystkie gatunki, od robaczków po słonie, muszą znosić swoją codzienną dawkę cierpień, lęków, frustracji, bólu i przeciwności losu. Ludzie mają jednak przywilej borykania się z dodatkowym ciężarem, z dodatkową dawką codziennych udręk, powodowanych przez grupę osób, które przynależą do tego samego gatunku ludzkiego. Ta grupa jest dużo potężniejsza od mafii, kompleksu przemysłowo-wojskowego czy Międzynarodówki Komunistycznej. To niezorganizowana grupa, niebędąca częścią żadnego systemu, która nie ma ani szefa, ani prezesa, ani statutu, ale która mimo to potrafi działać w idealnej harmonii, jakby była prowadzona niewidzialną ręką, tak aby działania każdego członka grupy miały silny wpływ na wzmocnienie i zwiększenie skuteczności działania wszystkich jej pozostałych członków. Natura, charakter i zachowanie członków tej grupy są tematem poruszanym na kolejnych stronach.

W tym miejscu należy podkreślić, że ten esej nie jest ani owocem cynizmu, ani praktykowaniem defetyzmu społecznego – nie bardziej niż książka o mikrobiologii. Kolejne strony są w rzeczywistości efektem konstruktywnego wysiłku mającego na celu zbadanie, poznanie, a następnie w miarę możliwości zneutralizowanie jednej z najpotężniejszych i najmroczniejszych sił, które uniemożliwiają wzrost dobrobytu i szczęścia ludzkiego.

Rozdział pierwszy

Pierwsze Podstawowe Prawo

Pierwsze Podstawowe Prawo ludzkiej głupoty stwierdza jednoznacznie, że:

Nikt z nas, nieustannie i nieuchronnie, nie docenia liczby głupców w otoczeniu.[1]

Na pierwszy rzut oka to twierdzenie może wydawać się trywialne albo oczywiste, albo małoduszne – lub wszystkie te trzy rzeczy naraz. Jednakże wnikliwsza analiza w pełni ujawnia jego realistyczną prawdziwość. Należy wziąć pod uwagę, co następuje. Niezależnie od tego, jak wysoko ocenia się ludzką głupotę, niezmiennie i regularnie zaskakuje nas fakt, że:

1. osoby, które ktoś uznał w przeszłości za rozsądne i inteligentne, niespodziewanie okazują się później jednoznacznie i nieodwracalnie głupie;

2. dzień po dniu, z nieustanną monotonią, przeszkadzają nam i utrudniają nasze działania uparcie głupi ludzie, którzy pojawiają się niespodziewanie i nieoczekiwanie w najmniej odpowiednich miejscach i momentach.

Pierwsze Podstawowe Prawo uniemożliwia przypisanie wartości liczbowej do odsetka głupich ludzi w stosunku do całkowitej liczby ludności: każda szacunkowa liczba byłaby zaniżona. W związku z tym na kolejnych stronach odsetek głupich ludzi w populacji oznaczony będzie symbolem „σ”.

Głupota się rozprzestrzenia.

Ważne jest, aby o tym mówić.

[1] Autorzy Starego Testamentu byli świadomi istnienia Pierwszego Podstawowego Prawa i sparafrazowali je, gdy stwierdzili, że stultorum infinitus est numerus, ale popadli w poetycką przesadę. Liczba głupich osób nie może być nieskończona, ponieważ liczba żyjących osób jest skończona.