Lucjan Stapp, Adam Roman

Certyfikowany tester ISTQB

Poziom podstawowy

Pytania i odpowiedzi

Wszelkie prawa zastrzeżone. Nieautoryzowane rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci jest zabronione. Wykonywanie kopii metodą kserograficzną, fotograficzną, a także kopiowanie książki na nośniku filmowym, magnetycznym lub innym powoduje naruszenie praw autorskich niniejszej publikacji.

Wszystkie znaki występujące w tekście są zastrzeżonymi znakami firmowymi bądź towarowymi ich właścicieli.

Autor oraz wydawca dołożyli wszelkich starań, by zawarte w tej książce informacje były kompletne i rzetelne. Nie biorą jednak żadnej odpowiedzialności ani za ich wykorzystanie, ani za związane z tym ewentualne naruszenie praw patentowych lub autorskich. Autor oraz wydawca nie ponoszą również żadnej odpowiedzialności za ewentualne szkody wynikłe z wykorzystania informacji zawartych w książce.

Redaktor prowadzący: Małgorzata Kulik

Projekt okładki: Studio Gravite/Olsztyn
Obarek, Pokoński, Pazdrijowski, Zaprucki

Materiały graficzne na okładce zostały wykorzystane za zgodą Shutterstock.

HELION S.A.

ul. Kościuszki 1c, 44-100 GLIWICE

tel. 32 230 98 63

e-mail: helion@helion.pl

WWW: https://helion.pl (księgarnia internetowa, katalog książek)

Drogi Czytelniku!

Jeżeli chcesz ocenić tę książkę, zajrzyj pod adres

https://helion.pl/user/opinie/certes_ebook

Możesz tam wpisać swoje uwagi, spostrzeżenia, recenzję.

ISBN: 978-83-289-2284-6

Copyright © Lucjan Stapp, Adam Roman 2025

- Kup w wersji papierowej

- Poleć książkę na Facebook.com

- Oceń książkę

- Księgarnia internetowa

- Lubię to! » Nasza społeczność

Wprowadzenie

Egzamin ISTQB® „Certyfikowany tester — poziom podstawowy” to pierwszy krok na drodze do profesjonalnej kariery testera oprogramowania. Certyfikat ISTQB® na poziomie podstawowym traktowany jest jako podstawowe, uznawane na całym świecie potwierdzenie kwalifikacji w dziedzinie testowania oprogramowania. Zdobycie certyfikatu potwierdza, że jego posiadacz dysponuje podstawową wiedzą i umiejętnościami w tym zakresie. Certyfikat ten jest także często wymagany przez pracodawców w branży IT. Aby pomóc kandydatom w przygotowaniach do tego egzaminu, stworzyliśmy kompleksowy zbiór pytań i ćwiczeń, które mają na celu nie tylko sprawdzenie wiedzy, ale także jej utrwalenie, pogłębienie oraz przećwiczenie jej zastosowania w praktycznych problemach testerskich.

Publikacja zawiera przykładowe pytania egzaminacyjne, pogrupowane w 3 przykładowe zestawy egzaminacyjne, kilka dodatkowych pytań oraz 27 ćwiczeń praktycznych. Przykładowe egzaminy są zgodne z wymaganiami ISTQB® pod kątem treści, struktury i zakresu oficjalnych egzaminów na poziomie podstawowym. Mogą być wykorzystane do swoistej „symulacji” prawdziwego egzaminu. Uzyskane wyniki — dzięki dołączonym poprawnym odpowiedziom oraz obszernym uzasadnieniom — pozwolą nie tylko utrwalić posiadaną wiedzę, ale także zidentyfikować, które treści kandydat ma już opanowane w wystarczającym stopniu, a które wymagają jeszcze nauki.

Całość materiału zawartego w tej publikacji jest oryginalna i nigdzie wcześniej niepublikowana. W szczególności materiał nie pokrywa się z oficjalnymi pytaniami przykładowymi opublikowanymi przez ISTQB®. Dodatkową wartością niniejszej publikacji jest zestaw 27 ćwiczeń, pozwalających w sposób praktyczny zastosować wiedzę opisaną w sylabusie. Przeprowadzanie takich ćwiczeń jest wymogiem wobec akredytowanych szkoleń ISTQB®, ale oficjalne materiały ISTQB® niestety nie zawierają żadnych przykładów takich ćwiczeń. Niniejszy podręcznik wypełnia zatem lukę także w tym zakresie.

Autorzy są ekspertami z wieloletnim doświadczeniem w obszarze testowania, a także programów certyfikacyjnych ISTQB®. Są współautorami wielu sylabusów ISTQB®, w tym sylabusa poziomu podstawowego w wersji 4.0, którego dotyczy niniejsza publikacja. Są również autorami wielu rzeczywistych pytań egzaminacyjnych, a także recenzentami takich pytań. Ich doświadczenie gwarantuje wysoką jakość treści zawartych w podręczniku.

Dla osób przygotowujących się do egzaminu ISTQB® na poziomie podstawowym niniejsza książka może stanowić nieocenioną pomoc w kilku kluczowych aspektach:

- Realistyczne pytania egzaminacyjne. Zawarte w książce pytania są skonstruowane na wzór tych, które mogą pojawić się na prawdziwym egzaminie. Dzięki temu czytelnik może oswoić się z formatem pytań oraz ich poziomem trudności, co pozwoli zminimalizować stres podczas rzeczywistego egzaminu.

- Szczegółowe wyjaśnienia. Każde pytanie jest opatrzone wyczerpującą odpowiedzią oraz objaśnieniami, które pomogą zrozumieć nie tylko prawidłową odpowiedź, ale także logikę za nią stojącą. Wyjaśnienia dotyczą również tego, dlaczego pozostałe odpowiedzi nie są poprawne. Taka forma nauki sprzyja lepszemu zrozumieniu materiału i ugruntowaniu wiedzy. W części I opisane są również dokładnie zasady przeprowadzania egzaminu, jego budowa, zasady punktacji, rodzaje pytań, a także relacja między sylabusem a pytaniami egzaminacyjnymi. Wyjaśnione są podstawowe pojęcia, takie jak słowa kluczowe, cele nauczania czy poziomy K. Ta wiedza pozwoli skuteczniej i efektywniej przygotować się do egzaminu.

- Ćwiczenia praktyczne. Oprócz przykładowych pytań egzaminacyjnych książka zawiera liczne ćwiczenia praktyczne, które pozwalają na zastosowanie zdobytej wiedzy w realistycznych scenariuszach. Ćwiczenia te rozwijają umiejętności analityczne oraz zdolność rozwiązywania problemów, z jakimi na co dzień mogą spotykać się testerzy. Ćwiczenia pokrywają cele nauczania sylabusa, które wymagają umiejętności zastosowania określonej techniki czy metody rozwiązywania problemów.

- Struktura zgodna z sylabusem ISTQB®. Materiał w książce jest uporządkowany zgodnie z oficjalnym sylabusem ISTQB®, co gwarantuje, że obejmuje wszystkie istotne zagadnienia wymagane na egzaminie. Dzięki temu czytelnik może mieć pewność, że nie pominie żadnego kluczowego tematu. Struktura przykładowych trzech zestawów egzaminacyjnych zawartych w części II jest zgodna z oficjalnymi zasadami konstrukcji prawdziwych egzaminów, w szczególności w zakresie liczby pytań, ich trudności oraz pokrytych celów nauczania.

Niniejsza publikacja może być również wartościowym narzędziem wspomagającym trenerów prowadzących szkolenia przygotowujące do egzaminu ISTQB® na poziomie podstawowym. Trenerzy mogą korzystać z przygotowanych w książce pytań i ćwiczeń jako gotowych materiałów dydaktycznych podczas zajęć. Szeroki zakres pytań i ćwiczeń pozwala na wszechstronne przygotowanie materiałów szkoleniowych, ułatwi też uczestnikom szkoleń dobre przygotowanie do egzaminu certyfikacyjnego. Trenerzy mogą dostosowywać zawartość zajęć do indywidualnych potrzeb grupy, uwzględniając różne poziomy zaawansowania uczestników. Szczegółowe wyjaśnienia odpowiedzi umożliwiają trenerom prowadzenie głębokich analiz oraz dyskusji nad poszczególnymi pytaniami.

Struktura książki jest następująca:

- Część I omawia program certyfikacyjny ISTQB®, zasady obowiązujące na egzaminie, a także relację pomiędzy treściami sylabusa a pytaniami egzaminacyjnymi.

- Część II zawiera trzy przykładowe zestawy egzaminacyjne, każdy liczący po 40 pytań, a także 8 dodatkowych pytań. Łącznie książka zawiera więc 128 pytań egzaminacyjnych, pokrywających wszystkie cele nauczania z sylabusa.

- Część III zawiera 27 przykładowych ćwiczeń praktycznych. Ćwiczenia te pokrywają wszystkie osiem celów nauczania z sylabusa na poziomie K3, które dotyczą zastosowania przedstawionych w sylabusie treści w praktyce.

- Części IV i V zawierają odpowiedzi, wraz z obszernymi uzasadnieniami, do wszystkich pytań egzaminacyjnych z części II oraz ćwiczeń z części III.

Mamy nadzieję, że niniejsza publikacja pomoże kandydatom przygotowującym się do egzaminu w nauce i uzyskaniu certyfikatu!

O autorach

dr Lucjan Stapp — emerytowany pracownik naukowo-dydaktyczny Politechniki Warszawskiej, gdzie przez wiele lat prowadził wykłady oraz seminaria z testowania oprogramowania i zapewniania jakości. Autor ponad 40 publikacji, w tym podręcznika Certyfikowany tester ISTQB®. Poziom podstawowy oraz wielu artykułów o różnych problemach związanych z testowaniem i zapewnianiem jakości. Jako tester przeszedł całą ścieżkę kariery, od junior testera do kierownika zespołu testerskiego w kilkunastu projektach. Współorganizator i prelegent wielu konferencji testerskich (m.in. TestingCup, TestWarez). Członek założyciel, a obecnie członek honorowy Stowarzyszenia Jakości Systemów Informatycznych. Certyfikowany tester (m.in. ISTQB FL, ISTQB CTAL-TM, ISTQB CTAL-TA, Agile Tester, Tester Akceptacyjny). W ramach ISTQB® jest członkiem grup roboczych: ds. poziomu podstawowego, ds. egzaminów oraz ds. współpracy z nauką.

prof. dr hab. Adam Roman — pracownik naukowo-dydaktyczny Instytutu Informatyki i Matematyki Komputerowej na Uniwersytecie Jagiellońskim, gdzie od wielu lat kieruje Zakładem Inżynierii Oprogramowania oraz prowadzi wykłady i seminaria z testowania oprogramowania. Współtwórca studiów podyplomowych „Testowanie oprogramowania” na UJ. Jego zainteresowania naukowe obejmują m.in. badania nad pomiarem oprogramowania, modelami predykcji defektów oraz efektywnymi technikami projektowania testów. W ramach Polskiego Komitetu Normalizacyjnego współpracuje nad międzynarodową normą ISO/IEEE 29119 Software Testing Standard. Autor kilku monografii poświęconych testowaniu, m.in.: Testowanie i jakość oprogramowania. Modele, techniki, narzędzia, Thinking-Driven Testing, Certyfikowany tester ISTQB®. Poziom podstawowy oraz wielu publikacji naukowych i popularyzatorskich w obszarze testowania. Prelegent na wielu krajowych i międzynarodowych konferencjach testerskich (m.in. EuroSTAR, TestWell, TestingCup, TestWarez). Członek Stowarzyszenia Jakości Systemów Informatycznych, obecnie pełniący funkcję wiceprezesa zarządu. Posiada m.in. certyfikaty: ASQ Certified Software Quality Engineer, ISTQB FL, ISTQB Agile Tester, ISTQB Full Advanced Level, ISTQB Expert Level — Improving the Test Process. W ramach ISTQB® jest członkiem grup roboczych ds. poziomu podstawowego oraz zaawansowanego, a także grupy roboczej ds. słownika pojęć związanych z testowaniem.

CZĘŚĆ I. Certyfikat, sylabus i egzamin ISTQB® „Certyfikowany tester — poziom podstawowy”

Rozdział 1. ISTQB® i SJSI

1.1. Czym jest ISTQB®?

ISTQB® (ang. International Software Testing Qualifications Board, www.istqb.org) to organizacja promująca testowanie oprogramowania, działająca od listopada 2002 roku. Zrzesza ok. 70 organizacji (tzw. rad krajowych), reprezentujących ponad 130 krajów z całego świata. ISTQB® utrzymuje produkty — sylabusy związane z testowaniem oprogramowania oraz certyfikuje testerów na podstawie egzaminów opartych na tych sylabusach. Obecnie (według danych z końca 2023 roku) na świecie jest ponad 950 000 certyfikowanych testerów ISTQB® (w Polsce — ponad 22 000), a do egzaminów łącznie podeszło już ponad 1 320 000 osób (!).

Struktura ISTQB®. Kierownictwo w ISTQB® sprawuje tzw. Komitet Wykonawczy (ang. Executive Committee). Wszelkie decyzje związane z produktami ISTQB® podejmowane są na Ogólnym Zgromadzeniu (ang. General Assembly) przedstawicieli rad krajowych (ang. member boards), które odbywa się co pół roku. Członkami ISTQB®, poza radami krajowymi, są również reprezentanci organizacji szkoleniowych (ang. training providers) oraz organizatorów egzaminów (ang. exam providers). W ramach ISTQB® działa szereg grup roboczych, takich jak:

- grupa robocza ds. słownika (utrzymująca słownik pojęć związanych z testowaniem),

- grupa robocza dla poziomu podstawowego,

- grupa robocza dla poziomu zaawansowanego,

- grupa robocza dla poziomu eksperckiego,

- grupy robocze dla sylabusów specjalistycznych,

- grupa robocza ds. egzaminów.

Wizja i misja ISTQB®. Wizja ISTQB® to:

„Stale doskonalić i rozwijać profesję testowania oprogramowania poprzez:

- definiowanie i utrzymywanie zasobu wiedzy (ang. body of knowledge), który pozwala testerom na uzyskanie certyfikatu w oparciu o najlepsze praktyki;

- łączenie międzynarodowej społeczności testerów oprogramowania;

- zachęcanie do prowadzenia badań”.

Tym samym misją ISTQB® jest:

- promowanie testowania;

- wspieranie społeczności testerskiej;

- umożliwienie rozwoju zawodowego poprzez potwierdzanie kompetencji zawodowych odpowiednimi certyfikacjami ujętymi w schemacie certyfikacji;

- utrzymanie zasobu wiedzy związanej z testowaniem (ang. body of knowledge);

- określanie wymogów dotyczących egzaminów certyfikacyjnych;

- dzielenie się wiedzą, ideami i innowacjami w testowaniu;

- utrzymywanie relacji ze światem nauki i edukacji oraz stowarzyszeniami zawodowymi.

1.2. Czym jest SJSI?

SJSI (Stowarzyszenie Jakości Systemów Informatycznych, www.sjsi.org) to organizacja non profit powstała w 2002 roku w Polsce. SJSI wspiera rozwój społeczności IT poprzez:

- wsparcie certyfikacji osób;

- udzielanie akredytacji trenerom, dostawcom szkoleń i na materiały szkoleniowe;

- aktywizację społeczności testerów i inżynierów wymagań;

- stworzenie bezpiecznego obszaru wymiany doświadczeń;

- ujednolicenie terminologii dotyczącej testowania, zarządzania jakością oraz analizy biznesowej;

- wsparcie lokalnych i międzynarodowych inicjatyw służących wdrażaniu dobrych i sprawdzonych procesów i praktyk w zakresie jakości.

1.3. SJSI w ramach ISTQB® — ramy formalnoprawne

Od strony formalnoprawnej ISTQB® nie jest monolitem, ale — jak wspomniano powyżej — organizacją zrzeszającą rady krajowe. SJSI jest w strukturach ISTQB® radą krajową reprezentującą Polskę i funkcjonuje pod nazwą PTB (ang. Polish Testing Board). Oznacza to, że SJSI jest „oficjalnym przedstawicielstwem” ISTQB® na Polskę i jako rada krajowa ISTQB® zajmuje się m.in.:

- tłumaczeniem na język polski materiałów ISTQB® (sylabusów, słowników, egzaminów przykładowych i in.);

- akredytowaniem dostawców szkoleń, trenerów i materiałów szkoleniowych dla szkoleń ISTQB® na rynek polski;

- przeprowadzaniem egzaminów ISTQB® na rynku polskim;

- nadzorem nad jakością wszystkich działań dotyczących programu certyfikacyjnego ISTQB® w Polsce.

Członkowie SJSI biorą aktywny udział w pracach wszystkich najważniejszych grup roboczych ISTQB®, w tym grup: słownikowej, marketingowej, poziomu podstawowego, poziomu zaawansowanego, ds. egzaminów, ds. procesów.

W ramach SJSI, jako organy związane bezpośrednio z procesami ISTQB®, działają:

- Centrum Egzaminacyjne — odpowiedzialne za organizację egzaminów, wydawanie certyfikatów, rozpatrywanie reklamacji kandydatów oraz utrzymanie systemu egzaminacyjnego.

- Komisja Akredytacyjna — odpowiedzialna za przeprowadzanie procesu udzielania akredytacji materiałów szkoleniowych, trenerów oraz dostawców szkoleń, a także za rekomendowanie zarządowi SJSI udzielenia bądź odmowy udzielenia akredytacji.

- Komisja ds. Jakości Pytań — odpowiedzialna za utrzymanie bazy pytań egzaminacyjnych i zapewnienie odpowiedniej jakości pytań. Członkowie Komisji pełnią również rolę tzw. superrecenzentów materiałów przedstawianych do akredytacji.

Rozdział 2. Sylabus oraz egzamin poziomu podstawowego

2.1. Struktura sylabusa

Sylabus poziomu podstawowego można pobrać ze strony www.istqb.org . Aby dobrze zrozumieć zasady tworzenia egzaminów certyfikacyjnych ISTQB® i dobrze się do nich przygotować, należy przede wszystkim zrozumieć zasady budowy sylabusów ISTQB®. Podstawowymi pojęciami, które wymagają wyjaśnienia, są:

- cele nauczania,

- poziomy K,

- słowa kluczowe.

Cele nauczania

Każdy sylabus ISTQB® zbudowany jest w oparciu o zestaw tzw. celów nauczania (ang. learning objectives ). Cele nauczania są wymienione na początku każdego rozdziału sylabusa (patrz poniżej). Każdy cel nauczania jest skojarzony z konkretnym tzw. celem biznesowym (ang. business outcome ).

Cel nauczania (ang. learning objective , LO) to opis zysku w zakresie kompetencji poznawczych, jaki należy osiągnąć w odniesieniu do danej treści. Mniej formalnie: cel nauczania opisuje, czego kandydat może (i powinien) nauczyć się w zakresie danego fragmentu sylabusa. Cele nauczania dotyczą poszczególnych podrozdziałów sylabusa i są wymieniane przed każdym rozdziałem.

Każdy cel nauczania posiada unikatowe oznaczenie, złożone z symbolu sylabusa (np. dla poziomu podstawowego jest to oznaczenie FL (ang. Foundation Level )) oraz trzyczęściowego numeru. Poszczególne liczby oznaczają: numer rozdziału, numer sekcji oraz numer kolejny celu nauczania w ramach danej sekcji sylabusa.

Sylabus CTFL v4.0 zawiera 64 cele nauczania. Każdej sekcji dokumentu odpowiada dokładnie jeden cel nauczania (np. sekcja 1.5.2 dotyczy celu nauczania FL-1.5.2).

Poziomy K

Poziom K to tzw. „poziom kognitywny”, ale zazwyczaj mówi się po prostu „poziom K”. Jego wartość oznacza poziom, na jakim dany cel nauczania będzie weryfikowany w pytaniu egzaminacyjnym. W sylabusie poziomu podstawowego cele nauczania występują na trzech poziomach K: K1, K2 oraz K3:

- K1 — zapamiętaj . Przy celach nauczania na poziomie K1 oczekuje się, że kandydat po prostu pamięta jakieś pojęcie, definicję lub własność; nie musi nawet jej rozumieć — wystarczy, że pamięta, co dane pojęcie oznacza.

- K2 — zrozum . Przy celach nauczania na poziomie K2 oczekuje się, że kandydat nie tylko zna definicje określonych pojęć, ale rozumie też ich znaczenie, dzięki czemu np. potrafi porównać dwa pojęcia, wskazać zalety i wady określonych podejść w testowaniu itp.

- K3 — zastosuj . Przy celach nauczania na poziomie K3 oczekuje się, że kandydat zna i rozumie określoną metodę czy technikę działania i potrafi ją zastosować w praktyce; pytania oparte na celach nauczania K3 mają formę „zadań”, w których np. należy wykorzystać określoną technikę testowania, tak aby osiągnąć wymagane pokrycie lub zidentyfikować defekty w produkcie pracy.

Poziomy K są koncepcją pochodzącą ze zrewidowanej taksonomii Blooma [1] .

Na egzaminie certyfikującym poziomu podstawowego wszystkie pytania są warte 1 punkt, niezależnie od poziomu K celu nauczania, który pokrywają. Inaczej wygląda to na egzaminach certyfikujących wyższych poziomów (np. poziomu zaawansowanego), gdzie pytania mogą być warte 1, 2 lub 3 punkty.

Słowa kluczowe

Słowa kluczowe to ważne terminy związane z testowaniem, które występują w tekście sylabusa. Słowa te mogą wystąpić na egzaminie bez ich wyjaśnienia — oczekuje się, że osoba zdająca egzamin będzie pamiętała ich definicje. Zestaw słów kluczowych obowiązujących w danym rozdziale sylabusa podany jest na początku tego rozdziału (patrz rysunek 2.1).

Rysunek 2.1. Strona tytułowa rozdziału sylabusa z zaznaczonymi słowami kluczowymi

Omówienie słów kluczowych czasami można znaleźć w sylabusie, ale ich oficjalne definicje są podane w słowniku ISTQB® pojęć związanych z testowaniem. Istnieje ogólna zasada mówiąca, że poza celami nauczania opisanymi w sylabusie kandydat musi znać definicje słów kluczowych (na poziomie K1, czyli pamiętać je).

Słownik pojęć związanych z testowaniem jest dostępny na stronie www.glossary.istqb.org . Dostępna jest również jego wersja mobilna (aplikacja Glossary App). Celem słownika jest ujednolicenie terminologii z zakresu testowania i częściowo inżynierii wymagań. Słownik jest wielojęzyczny i przy korzystaniu z niego można ustawić jeden z kilkunastu dostępnych języków (rysunek 2.2).

Rysunek 2.2. Słownik terminów związanych z testowaniem

Słownik ISTQB® zawiera w szczególności terminy stanowiące słowa kluczowe w poszczególnych sylabusach. Znajomość słów kluczowych z danego sylabusa jest obowiązkowa na egzaminie certyfikacyjnym na poziomie K1 (zapamiętać).

Przy każdym terminie ze słownika znajdują się — poza definicją — także informacje, czy jest to słowo kluczowe i w jakim sylabusie, ewentualnie synonimy, pokrewne terminy oraz informacje o źródle tego terminu (odniesienie). Wszystkie te elementy pokazane są w ramkach na rysunku 2.3.

Rysunek 2.3. Definicja słowa kluczowego wraz z dodatkowymi informacjami

Na stronie www.glossary.istqb.org można również generować dokumenty pdf dla całego słownika lub tylko dla terminów występujących w określonych sylabusach, a także wersje dwujęzyczne (np. słownik polsko-angielski słów kluczowych w sylabusie poziomu podstawowego).

2.2. Zasady egzaminu

ISTQB® bardzo ściśle zdefiniowało reguły związane z egzaminami certyfikacyjnymi. Celem wprowadzenia tych reguł jest ujednolicenie sposobu przeprowadzania i oceniania egzaminu w każdym centrum egzaminacyjnym na całym świecie. Poniżej przedstawiamy najważniejsze z tych zasad dotyczących egzaminu poziomu podstawowego.

- Egzaminy ISTQB ® Certyfikowany tester — poziom podstawowy są oparte na sylabusie Certyfikowany Tester — Poziom Podstawowy . Od maja 2023 roku obowiązuje wersja 4.0 sylabusa.

- Odpowiedź na pytanie egzaminacyjne może wymagać wykorzystania materiału z więcej niż jednej sekcji sylabusa (ale w praktyce większość pytań pokrywa jeden cel nauczania).

- Wszystkie cele nauczania zawarte w sylabusie podlegają egzaminowaniu, przy czym kolejność pytań jest losowa; na egzaminie nie ma również podanej informacji, którego celu nauczania dotyczy dane pytanie. Ponieważ celów nauczania w sylabusie poziomu podstawowego jest więcej niż pytań na egzaminie, nie wszystkie cele nauczania będą pokryte pytaniami egzaminacyjnymi.

- Oczekuje się znajomości przez osobę zdającą definicji słów kluczowych określonych w sylabusie.

- Każdy egzamin składa się z zestawu pytań jedno- lub wielokrotnego wyboru na podstawie celów nauczania dla tego konkretnego sylabusa. Poziom pokrycia i rozkład pytań został oparty na celach nauczania, ich poziomach K i ich poziomie ważności według oceny ISTQB®.

- Przyjmuje się, że średni czas na przeczytanie, analizę i odpowiedź na pytania na poziomach K1 i K2 nie powinien przekroczyć 1 minuty, a na poziomie K3 może zająć 3 minuty. Należy jednak pamiętać, że jest to tylko wskazówka odnośnie do przeciętnego czasu i że prawdopodobnie niektóre pytania będą wymagały więcej, a inne mniej czasu na udzielenie odpowiedzi.

- Egzamin składa się z 40 pytań jedno- lub wielokrotnego wyboru .

- Za poprawną odpowiedź na każde pytanie kandydat otrzymuje jeden punkt (niezależnie od poziomu K celu nauczania, którego pytanie dotyczy). Aby uzyskać punkt za pytanie, należy zaznaczyć wszystkie poprawne odpowiedzi (może to być jedna odpowiedź lub dwie odpowiedzi) i żadnej niepoprawnej.

- Maksymalny możliwy wynik egzaminu to 40 punktów.

- Czas przeznaczony na egzamin wynosi dokładnie 60 minut . Jeśli język, w jakim przeprowadzany jest egzamin, nie jest językiem ojczystym kandydata, kandydatowi przysługuje dodatkowe 25% czasu (w przypadku egzaminu na poziomie podstawowym oznacza to, że egzamin będzie trwał 75 minut ).

- Do zaliczenia wymagane jest uzyskanie co najmniej 65% (26 punktów) .

- Struktura egzaminu jest ściśle ustalona (patrz podrozdział 2.5. „Struktura egzaminu”).

- Egzaminy można zdawać w ramach akredytowanego szkolenia lub samodzielnie (np. w ośrodku egzaminacyjnym lub w ramach otwartego egzaminu publicznego). Ukończenie akredytowanego kursu nie jest warunkiem przystąpienia do egzaminu, ale uczestnictwo w takim kursie jest zalecane, gdyż pozwala lepiej zrozumieć materiał oraz znacząco zwiększa szansę zdania egzaminu.

- W przypadku niezaliczenia egzaminu można podchodzić do niego ponownie dowolną liczbę razy.

- Certyfikat jest wystawiany na całe życie, nie trzeba go odnawiać (gdy publikowana jest nowa wersja sylabusa, zdobyty certyfikat pozostaje ważny, niezależnie od tego, której wersji sylabusa dotyczy).

2.3. Reklamacja egzaminu

Kandydat ma prawo zgłaszania reklamacji do egzaminu. Jeśli więc podczas egzaminu zauważysz jakiś problem z pytaniem, możesz to zgłosić prowadzącemu egzamin lub napisać uwagę w przeznaczonym do tego miejscu. Oczywiście nie należy zgłaszać reklamacji z powodów nieistotnych z merytorycznego punktu widzenia (np. że w pytaniu jest spacja przed znakiem zapytania) [2] . Jeśli jednak pytanie zawiera rzeczywiście niejasne sformułowanie i sposób jego rozumienia wpływa na wybór poprawnej odpowiedzi, warto to zgłosić. Proces zgłaszania reklamacji do egzaminów przeprowadzanych przez SJSI opisany jest na stronie https://sjsi.org/reklamacje .

Zasadne reklamacje merytoryczne (bo istnieją też reklamacje organizacyjne wynikające z nieprawidłowych — zdaniem egzaminowanej osoby — warunków przeprowadzenia egzaminu ) są analizowane i uwzględniane przez Centrum Egzaminacyjne SJSI [3] . W przypadku, gdy reklamacja kandydata zostaje uznana, zdającemu przyznaje się dodatkowe punkty. Jeśli zdający, który nie uzyskał wystarczającej liczby punktów w czasie egzaminu, po rozpatrzeniu reklamacji przekracza próg punktowy, zalicza egzamin i ostatecznie otrzymuje certyfikat.

W przeszłości zasadne reklamacje zdarzały się częściej, jednak obecnie jest ich niewiele. Dzieje się tak dlatego, że każda zasadna reklamacja powoduje uruchomienie procesu korekty pytania — pytanie jest poprawiane, wymieniane na inne lub usuwane z puli pytań egzaminacyjnych. W ten sposób jakość pytań egzaminacyjnych nieustannie rośnie. Oczywiście można trafić na egzaminie na zupełnie nowe, wadliwe pytanie, które zostało dodane niedawno do bazy egzaminacyjnej i jeszcze żaden kandydat nie miał okazji zgłosić reklamacji — ale obecnie takie sytuacje zdarzają się bardzo rzadko.

2.4. Sylabus a pytania egzaminacyjne

Zrozumienie relacji między sylabusem a konstrukcją egzaminu bardzo pomaga w efektywnej nauce do egzaminu i znacząco zwiększa szanse na jego zdanie. Poniżej omawiamy kilka ważnych reguł dotyczących tej relacji.

Pytania egzaminacyjne oparte są ściśle na celach nauczania . Każdy rozdział sylabusa zawiera na początku listę celów nauczania dotyczących każdego podrozdziału tego rozdziału. Cel nauczania opisuje zakres wiedzy i umiejętności, jakie powinien posiąść kandydat podchodzący do egzaminu, z zakresu opisanego w danej części sylabusa. Przyjrzyjmy się przykładowym celom nauczania z rozdziału 3 sylabusa, pokazanym na rysunku 2.4.

Rysunek 2.4. Strona tytułowa rozdziału w sylabusie

Jak widać, z podrozdziałem 3.1 — „Podstawy testowania statycznego” związane są trzy cele nauczania: FL-3.1.1, FL-3.1.2 i FL-3.1.3. Z kolei z podrozdziałem 3.2 — „Informacje zwrotne i proces przeglądu” — pięć celów nauczania, FL-3.2.1 – FL-3.2.5.

Oznacza to, że podrozdział 3.1 zawiera trzy sekcje, 3.1.1, 3.1.2, 3.1.3, w których omówiono treści odpowiadające celom nauczania FL-3.1.1, FL-3.1.2 oraz FL-3.1.3. Z kolei podrozdział 3.2 zawiera pięć sekcji 3.2.1 – 3.2.5, odpowiadających celom nauczania od FL-3.2.1 do FL-3.2.5.

Każde pytanie egzaminacyjne pokrywa konkretny cel nauczania . To bardzo ważna zasada! Pytania egzaminacyjne nie mogą być sformułowane w sposób dowolny, ale tak, aby dokładnie pokryć przynajmniej jeden określony cel nauczania.

Rozważmy cel FL-3.1.1 „Kandydat rozpoznaje typy produktów, które mogą być badane przy użyciu poszczególnych technik testowania statycznego”. Jest to cel na poziomie K1, a zatem wymaga jedynie zapamiętania, jakie typy produktów mogą być badane za pomocą technik statycznych. Przytoczmy w całości odpowiedni fragment sylabusa, czyli sekcję 3.1.1:

Przy użyciu technik testowania statycznego można zbadać niemal wszystkie produkty pracy , na przykład: dokumenty zawierające specyfikacje wymagań, kod źródłowy, plany testów, przypadki testowe, pozycje backlogu (ang. product backlog items ), karty opisu testów, dokumentację projektu, umowy oraz modele.

Należy jednak pamiętać, że o ile przedmiotem przeglądu może być dowolny produkt pracy, który da się przeczytać i zrozumieć , o tyle w przypadku analizy statycznej niezbędna jest struktura (np. modele, kod lub tekst z formalną składnią), względem której można sprawdzić badane produkty pracy.

Do produktów pracy, które nie nadają się do objęcia testowaniem statycznym , należą między innymi produkty trudne do zinterpretowania przez człowieka oraz produkty, których nie należy analizować za pomocą narzędzi (np. kod wykonywalny innych firm, którego nie wolno badać ze względów prawnych).

Przeanalizujmy ten fragment pod kątem celu nauczania FL-3.1.1. Pierwszy akapit tekstu informuje nas, że przy użyciu technik testowania statycznego można badać prawie każdy produkt pracy. W drugim akapicie tego fragmentu następuje doprecyzowanie: w przypadku przeglądów może to być dowolny produkt pracy, który da się przeczytać i zrozumieć . Z kolei w przypadku analizy statycznej — drugiego rodzaju testowania statycznego — może to być każdy produkt, który posiada określoną strukturę , względem której można przeprowadzić analizę statyczną. Trzeci akapit podaje przykłady produktów, które nie nadają się do testowania statycznego (np. kod binarny, który jest trudny do zinterpretowania przez człowieka).

Pytanie związane z tym celem nauczania (na poziomie K1) może wymagać od kandydata wyłącznie pamiętania, jakie produkty pracy mogą podlegać testowaniu statycznemu. Pytanie pokrywające cel nauczania FL-3.1.1 mogłoby więc wyglądać np. tak:

Który z poniższych produktów pracy NIE nadaje się do objęcia testowaniem statycznym?

a)

Kod źródłowy.

b)

Plan testów.

c)

Przypadek testowy.

d)

Kod wykonywalny.

Wskaż JEDNĄ odpowiedź.

Kandydat, który pamięta, o czym mówi trzeci akapit sekcji 3.1.1, nie będzie miał problemów z zaznaczeniem poprawnej odpowiedzi (czyli odpowiedzi d).

Czasami można znaleźć w internecie wypowiedzi osób, które zdawały egzamin ISTQB® i narzekają, że był on „dziwny”, a pytania „podchwytliwe”. Osoby te prawdopodobnie nie rozumieją zasady oparcia pytań na celach nauczania i podczas nauki do egzaminu nie czytały sylabusa przez pryzmat celów nauczania. Rozważmy jeszcze jeden przykład, który to dobrze pokazuje.

Która z poniższych odpowiedzi opisujących typowe sytuacje zaistniałe podczas testowania lub eksploatacji opisuje awarię?

a)

Produkt przestał działać po wybraniu przez użytkownika jednej z opcji w oknie dialogowym.

b)

W kompilacji uwzględniono niewłaściwą wersję jednego z plików kodu źródłowego.

c)

Algorytm obliczeniowy korzystał z niewłaściwych zmiennych wejściowych.

d)

Programista błędnie zinterpretował jedno z wymagań dotyczących algorytmu.

Wskaż JEDNĄ odpowiedź.

Osoba nieobeznana z sylabusem mogłaby mieć trudność z odpowiedzeniem na to pytanie — wszak każda z odpowiedzi opisuje jakiś problem z oprogramowaniem. Każde z tych zdarzeń wygląda jak jakaś awaria. Jeśli jednak zerkniemy do sylabusa, zobaczymy, że istnieje w nim następujący cel nauczania:

FL-1.2.3

(K2) Kandydat odróżnia podstawową przyczynę, pomyłkę, defekt i awarię.

Po lekturze sekcji 1.2.3 dowiemy się, czym różnią się od siebie pomyłki, defekty i awarie. A wtedy odpowiedź na powyższe pytanie będzie banalnie prosta. Przede wszystkim od razu zrozumiemy, że pytanie polega właśnie na tym, aby umieć odróżniać pomyłki od defektów i awarii. Sylabus w sekcji 1.2.3 mówi tak:

Na skutek pomyłki (błędu) człowieka mogą powstać defekty (inaczej zwane usterkami lub pluskwami), które w dalszej kolejności mogą prowadzić do wystąpienia awarii. Ludzie popełniają pomyłki z różnych przyczyn, takich jak presja czasu, złożoność produktów pracy, procesów, infrastruktury lub interakcji bądź po prostu zmęczenie lub brak należytego przeszkolenia.

Pomyłka, defekt i awaria są również słowami kluczowymi w rozdziale 1, zatem możemy jeszcze zerknąć do słownika pojęć związanych z testowaniem. Dowiemy się z niego (rysunek 2.5), że pomyłka jest działaniem człowieka, defekt to wada produktu , a awaria to zdarzenie, w którym program nie wykonuje wymaganej funkcji .

Rysunek 2.5. Słownikowe definicje pojęć: pomyłka, defekt, awaria

Dysponując taką wiedzą, od razu wybierzemy odpowiedź a). Odpowiedzi b) i c) wskazują na defekty, a odpowiedź d) opisuje błąd ludzki, czyli pomyłkę.

Jak widać, znajomość celów nauczania znakomicie pomaga w rozeznaniu się, „o co chodzi w pytaniu”. Osoby, które piszą w internecie, że „pytania były podchwytliwe”, najprawdopodobniej nie potrafiły skojarzyć pytania z odpowiednim celem nauczania. Znając cel nauczania FL-1.2.3, od razu rozpoznajemy, jaka jest intencja powyższego pytania.